Ar-rahman ar-rahim: de baarmoeder van God الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

Een pleidooi voor de terugkeer van het goddelijke vrouwelijke in de islam… 

INLEIDING:
In 2008 organiseerde ik op onze school een hiwar –een ‘dialoog’- tussen jonge moslims en niet-moslims. Het was de tijd van spanningen rondom de te verwachten film van Geert Wilders (Fitna). De hiwar werd door zowel moslims als niet-moslims als heel positief ervaren: er was wederzijds begrip en er konden in alle openheid vragen gesteld worden. Wat toen niet erg leefde onder de jonge moslims was het begrip ‘soefisme’, de mystieke kern van de islam. Soefisme werd door hen zelfs fel bekritiseerd en afgewezen. Toch is het o.a. met behulp van dit soefisme dat de liefdevolle kant van de islam benadrukt kan worden, en dat het goddelijke vrouwelijke haar rechtmatige plek in deze religie terug kan krijgen. Want als er één ding is waar de meeste moslims het wel over eens zijn, dan is het dat de ideeën en de ideologie van IS niets te maken hebben met de ware islam.

EEN MYSTIEKE GEDACHTE OVER AFGESCHEIDENHEID EN VERBONDENHEID…
allat al oezza manatTerreur, discriminatie, geweld en gebrek aan eerbied voor elk leven zijn –wat mij betreft- eigenlijk signalen dat het met de liefde op een bepaalde plek heel slecht gesteld is. Het betekent afwezigheid van liefde of een gat in de cirkel van liefde, als we liefde zowel opvatten als doel en als voorwaarde. Wat velen van ons drijft tijdens dit leven is de herinnering aan deze liefde: we herinneren het ons, soms helder en soms wat vager. En het is deze herinnering aan een ongedeelde staat van liefde –waarin nog geen afgescheidenheid bestond- die we in ons celgeheugen met ons meedragen. Denk maar aan de baby in de baarmoeder of –iets verder weg van ons en voor wie hier affiniteit mee heeft- de fase waarin de wereld nog niet geschapen was in dualiteiten: licht en donker, mannelijk en vrouwelijk, enz. Voordat de scheiding er was, was de liefde er al, maar nog niet bewust; sinds de scheiding streven we ernaar deze liefde terug te vinden en in (ons) bewustzijn te ervaren- en juist daar hebben we onze -tijdelijke- afgescheidenheid voor nodig, om ego’s en individualiteit te ontwikkelen en zo onszelf en de Liefde te leren kennen.

Wat mystici over de hele wereld ongeacht hun religie bindt, is hun streven god en het al te kennen, en hun eenwording met (het) God(delijke). Zij gaan de weg terug van afgescheidenheid naar verbondenheid en eenheid. In elke religie valt wel deze mystieke kern terug te vinden, want religie zelf is niet de boosdoener (religie betekent letterlijk herverbinding), maar het zijn de mensen en de machtszoekers die de boodschap verdraaid en gebruikt hebben voor eigen propaganda. Vrijwel alle religies bevatten zaadjes van de oude mysteriënkennis die ons ook wordt overgedragen via de natuur, onze mythen en onze sprookjes; echter, veel van wat er later op schrift gesteld is, is bewerkt of geperverteerd. Net als ons huidige voedsel eigenlijk: deze is tegenwoordig zo bewerkt, dat mensen zich nog maar met moeite kunnen afstemmen op de zuivere, oorspronkelijke kanalen (of zenders). Ik denk dat veel van onze zoektocht naar eerlijk, puur en onbewerkt voedsel hiermee te maken heeft: we willen terug naar de bron, we willen ons niet langer laten afschepen met voorgekauwde of voorbewerkte producten. En zo ook worden we kritisch ten opzichte van alles wat afgescheidenheid in de hand werkt, zoals de dogma’s in veel godsdiensten en het feit dat veel van deze dogma’s uitgaan van het concept, dat er behalve de Vadergod geen andere goden en godinnen bestaan of dat het ‘mannelijke’ het ‘vrouwelijke’ niet meer nodig heeft om tot ongedeelde eenheid te komen.

rabia2

Rabi’a soefimystica

HET GODDELIJKE VROUWELIJKE IN DE ISLAM
De mystieke islam –het soefisme- ontleent zijn naam aan Sophia, “Wijsheid” en het is ook hierin dat we het goddelijke vrouwelijke terugvinden. Sophia is de mystieke gezellin en de ziel die de goddelijke geliefde zoekt. Zij behoort niemand toe –geen specifiek ras of specifieke plek of tijd op aarde- want zij is één met de ‘Beloved’. Net als in veel andere religies is Sophia gesluierd gegaan –zij wordt niet meer herkend maar moet opnieuw gevonden worden en de zoeker heeft haar nodig om opnieuw met haar en het goddelijke verenigd te worden. Het is de zoektocht naar de Godin –de witte én de zwarte*- of ook wel de vrouwelijke kant van God. En elke vrouw op aarde vertegenwoordigt dit vrouwelijke aspect van God.

De oude Arabieren wisten dit: Allah was geen alleenheerser, maar had een moeder en was zelfs getrouwd. Zij heette Alilat (of Allat). Allah betekent ‘heerser of god’ en Al(i)lat ‘heerseres of godin’. Net als in de Egyptische, Soemerische en Babylonische godsdienstgeschiedenis nam de moedergod zowel de plaats van de moeder als die van de partner voor haar zoon in. Deze zoon of partner stierf –volgens de oude mysterieriten- ieder jaar opnieuw om na een paar dagen weer op te staan uit de dood. Alzo beeldden deze mysteriën steeds opnieuw de bloei en het afsterven van de natuur uit. De zoon-minnaar heette, al naargelang de regio, Attis, Adonis, Horus, Dumuzi of Tammuz. En –als we de parallel nog even doortrekken- ook Jezus. Zeer waarschijnlijk is Allah dus aanvankelijk ook gewoon een vruchtbare weer- en jaargod geweest. Later groeide zijn macht (of de macht die aan hem toegekend werd) en werd Allat alleen nog maar als de vrouw van Allah gezien, om later geheel en al te verdwijnen- dat wil zeggen: enkel voort te blijven leven in haar symbolen.

ALLAT, AL-OEZZA EN MANAT
Allah had ook drie dochters: een dochter die eveneens Allat heette, en twee anderen met de naam Al-Oezza (de machtige) en Manat (noodlot). Al-Oezza was de jonge godin in haar lentegewaad (de natuur bloeit op), Allat de godin in haar zomergewaad en Manat regeerde over het noodlot en de ‘stilstand’ van de winter. In deze drie godinnen kun je natuurlijk ook de drie gezichten van de maan zien. Allat, Al-Oezza en Manat worden nog wel in de koran genoemd, waarbij zij aanvankelijk nog als bemiddelaressen (en ‘verheven zwanen’) worden gezien, maar niet veel later wordt hun betekenis ontkracht: hun namen zouden slechts bedacht zijn door de voorvaderen van het Arabische volk…

allat

Allat

Nu is het zo dat veel van de pre-islamitische godinnen in de vorm van een boom of grote steen vereerd werden”**, en ook de grote zwarte steen in de Kaäba –het belangrijkste heiligdom voor de meeste moslims- zou een voortzetting zijn van deze traditie. Net als het symbool van de wassende maan in de vlag van veel islamitische landen. Al(i)lat, die voor de komst van de islam nog als moedergodin geëerd werd, wordt later echter steeds meer tot een duivelin, een verzinsel, een afgod die verbannen wordt naar de ‘verboden’ duivelsverzen. En de drie dochters vergaat het al niet veel beter, hoewel tot in de 19e eeuw hun traditie voort blijft leven. Zo stuitte een Engelse reiziger in dit gebied op mensen, die nog altijd tot één van hen baden in geval van nood of ziekte.***

ANDERE STERKE VROUWEN EN DE BAARMOEDER VOL ERBARMEN EN GENADE
Het goddelijke vrouwelijke is overigens zeker niet weg in de koran en de islamitische traditie! Zo wordt er een heel hoofdstuk aan Maryam (Maria) gewijd waarin ze als belangrijke voormoeder geldt (de moeder van Isa –Jezus- ook voor moslims een belangrijke profeet!) en staan Khadigah (Chadidja) en Fatima- respectievelijk de echtgenote en de dochter van Mohammed- symbool voor vrouwelijke macht, kracht en wijsheid. Overigens was Fatima in het pre-Islamitische Arabië ook een maangodin en betekent haar naam ‘de schepster’. Zo zou zij de bron van de zon geweest zijn, en het is op zijn minst bijzonder dat Mohammed zijn dochter naar deze zeer oude godin vernoemd heeft.

Wat verder nog opvallend is: de eerste soera uit de koran, die ‘Al Fatiha’ heet, wordt vaak als de moedersoera uit de koran gezien. Elke gelovige moslim kent deze wel uit zijn hoofd omdat zij als de belangrijkste geldt. De titel van de soera is voor velen van hen ook wel ‘Ar rahman ar-rahim’ omdat dit in de eerste regel genoemd wordt, en deze woorden betekenen ‘de meest barmhartige’ en ‘de meest genadevolle’. Genade en erbarmen komen van de stamletters R-H-M, rahma of rahim الرحم, wat baarmoeder betekent! Is de baarmoeder behalve een vrouwelijk symbool niet ook het symbool van het alchemistische vat of kelk en van de Grote Moeder? Leeft niet hier de herinnering voort aan de godin die ook voor de Arabieren ooit belangrijk geweest is? Is het niet belangrijk dat wij allemaal –zowel moslims als niet-moslims- deze barmhartige baarmoeder weer in ere herstellen en het vrouwelijke haar rechtmatige plaats naast het mannelijke weer toekennen? Zeker als de baarmoeder symbool staat voor goddelijke liefde!

Ik denk dat het goed is dat zoveel mogelijk moslims de moedergodin, of het vrouwelijke deel van god, weer tot leven wekken. Zij biedt wellicht een antwoord op het fundamentalisme en de ontsporing van veel (jonge) islamisten die zich tot IS wenden voor het warme nestgevoel en de geborgenheid. Wanneer je je verdiept in de methodieken van IS, waarmee zij zielen voor zich winnen, dan is dit precies een van de behoeften waar zij op inhaken- hoe agressief hun propaganda ook lijkt. Wanneer de baarmoeder weer in ere wordt hersteld als het vat waarin het zaad van de toekomst tot ontwikkeling komt, dan is het duidelijk waarom de moedergodin zo belangrijk is voor onze ervaring als mens: zij voedt, zorgt, koestert en beschermt. In haar verlengde hebben alle moeders en vrouwen een voedende, koesterende, verzorgende en beschermde omgeving nodig om te groeien (lees: de toekomst te kunnen baren). Is het niet om het zaad der liefde bij hun zonen en dochters te kunnen waarborgen, dan wel –om met de woorden van Marianne Williamson te kunnen spreken- om hen en hun echtgenoten ervan te weerhouden het liefdeloze pad te kiezen, door hen tot de orde te roepen en ferm en kordaat op te treden: NO!!! YOU WON’T DO THAT!!! YOU WON’T KILL YOUR BROTHERS AND YOUR SISTERS! YOU HAVE NO RIGHT TO SACRIFICE MY CHILDREN, THE FRUIT OF MY LOVE!!! NO, YOU WON’T THROW BOMBS ON THEIR HOUSES, OR CUT THEM TO PIECES!!! FOR THE SAKE OF LOVE!!! (vrije weergave van Mariannes woorden).

Op deze manier kunnen we weer aan elkaar doorgeven, wat de eerbied voor de Moedergodin ons ooit leerde: respect en eerbied voor al het leven op aarde, van de kleinste mier tot het ons geschonken eigen leven en lichaam. En dat geldt net zo goed voor IS-aanhangers, als voor elke andere bommenwerpende of oorlogszuchtige natie ter wereld. Wat de wereld nu nodig heeft, zijn geen mensen die verdeeldheid en afgescheidenheid nastreven, maar verbondenheid en liefde en eerbied voor het leven…

*In deze blog ga ik niet in op deze twee aspecten van het (goddelijke) vrouwelijke, daar wordt elders op Levonah’s Delights al voldoende aandacht aan besteed.

**Annine van der Meer in ‘Van Venus tot Madonna’, 2006, blz. 295-301.

***idem.

Bronnen:
Annine van der Meer (zie hierboven)

http://adishakti.org/_/goddess_remains_the_esoteric_heartbe…

http://www.sol.com.au/kor/22_02.htm

Voor een mooi overzicht van pre-islamitische godinnen, zie:http://www.lowchensaustralia.com/…/arabic-and-islamic-godde…